Rào cản thương mại và trợ cấp là chưa đủ để kích hoạt thị trường
Các nhà sản xuất thép Châu Âu đang xây dựng năng lực sản xuất thép "xanh" (hàm lượng carbon thấp), nhưng yếu tố nào củng cố niềm tin của họ rằng sẽ có người mua cho dòng sản phẩm này?
Các nhà sản xuất đang kiến nghị áp dụng các cơ chế đặc biệt nhằm bảo vệ họ trước làn sóng nhập khẩu có cường độ carbon cao và hỗ trợ triển khai các công nghệ mới, song phía người mua lại hầu như vắng bóng trong các cuộc thảo luận này. Hiện tại, chúng ta chưa nắm rõ các nhu cầu và quan ngại của họ đối với tiến trình khử carbon trong ngành luyện kim.
Những câu hỏi từ phía người mua
Hãy xem xét các vấn đề mà một người mua thép có thể đặt ra khi tìm kiếm nguồn cung thép carbon thấp nhằm đáp ứng các mục tiêu giảm phát thải Phạm vi 3 (Scope 3):
* Nhà sản xuất định nghĩa thế nào là thép "xanh" và hệ số phát thải carbon (carbon intensity) của sản phẩm là bao nhiêu?
* Các nhà sản xuất khác nhau có tính toán cường độ phát thải theo cùng một phương pháp luận để đảm bảo tính so sánh được của dữ liệu hay không?
* Thép này thực sự được sản xuất bằng quy trình giảm phát thải trực tiếp tại xưởng, hay chỉ là thép đi kèm chứng chỉ giảm phát thải (dựa trên phương pháp cân bằng khối lượng - mass-balance approach)?
* Người mua làm cách nào để xác minh thép được sản xuất vật lý với mức phát thải thấp? Điều này đặc biệt quan trọng khi thép không được mua trực tiếp từ nhà máy luyện thép mà thông qua dạng bán thành phẩm (phôi dẹt/phôi vuông) hoặc linh kiện từ các nhà cung cấp khác.
* Các nhà sản xuất có sẵn sàng chịu trách nhiệm và cam kết sản xuất thép đạt hệ số phát thải carbon đã định hay không? Hệ quả xử lý ra sao nếu các chỉ số thỏa thuận bị vượt ngưỡng?
* Khối lượng thép "xanh" sẵn sàng cung ứng trên thị trường là bao nhiêu?
* Thời điểm thép "xanh" chính thức được sản xuất thực tế là khi nào?
* Các tiêu chuẩn nào được áp dụng để chứng nhận thép "xanh", và dùng cho các ứng dụng cơ khí/kỹ thuật nào?
* Cơ chế định giá sẽ vận hành ra sao? Các khoản phụ phí xanh (green premiums) được tính toán và biện minh như thế nào?
* Tình huống nào xảy ra nếu tiến độ vận hành các mẻ lò luyện thép carbon thấp bị chậm trễ?
* Sự chậm trễ trong nguồn cung hydro hoặc các nguyên liệu đầu vào thiết yếu khác sẽ tác động thế nào đến sản lượng và giá thép xanh?
* Phương án đa dạng hóa chuỗi cung ứng được giải quyết ra sao nếu công suất thép carbon thấp chậm đi vào hoạt động hơn dự kiến?
Giá cả và tính dự báo của nguồn cung là rào cản cốt lõi
Cơ chế định giá và khối lượng cung ứng thép "xanh" là những vấn đề trung tâm. Mặc dù các nhà sản xuất đang hướng tới mục tiêu thiết lập một khoản "phụ phí xanh", nhưng chưa có gì đảm bảo khoản phí này sẽ được phản ánh thành một khoản phụ thu cố định trên giá thép thương mại truyền thống. Tại thời điểm này, người mua dường như chưa sẵn sàng trả thêm từ 200-300 EUR/tấn cho thép "xanh".
Đa phần các tập đoàn thép Châu Âu đã hoãn các quyết định đầu tư cuối cùng (FID) đối với các dự án khử carbon, qua đó hạn chế tính sẵn có của thép carbon thấp trong tương lai. Dựa trên các dự án khử carbon đã công bố cùng tiến độ triển khai, GMK Center ước tính nguồn cung thép "xanh" thực tế của EU vào năm 2027 sẽ đạt khoảng 5 triệu tấn, trong đó 92% là thép dẹt (flat products). Đến năm 2030, nguồn cung sẽ tăng lên 17,5 triệu tấn, với tỷ trọng thép dẹt chiếm 82%. Theo dữ liệu từ EUROFER, tiêu thụ thép tinh luyện (apparent steel consumption) đạt 128 triệu tấn trong năm 2025. Nói cách khác, trong trung hạn, thép "xanh" có thể đáp ứng không quá 14% tổng nhu cầu.
Hiện tại, các nhà máy thép chưa thể đảm bảo mức giá, khối lượng giao hàng đối với các mác thép carbon thấp cụ thể, hệ số phát thải carbon đi kèm, hay mức độ phù hợp cho các ứng dụng chuyên biệt. Ngược lại, phía người tiêu dùng không sẵn lòng ký kết hợp đồng cho những sản phẩm chưa thành hình trên thực tế.
Các nhà sản xuất ô tô đã chọn phương án ký kết biên bản ghi nhớ (MoU) và thỏa thuận bao tiêu dài hạn (offtake agreements) với các nhà sản xuất thép "xanh" trong tương lai. Ví dụ, BMW đã ký thỏa thuận với Stegra và Salzgitter; Mercedes-Benz với Stegra; Volvo với SSAB; Ford với Tata Steel Nederland, Salzgitter và thyssenkrupp. Cần lưu ý rằng các thỏa thuận này mang tính dài hạn (từ 5 đến 7 năm) và chưa thiết lập ngay cam kết mua một khối lượng thép cụ thể. Giai đoạn đầu tập trung vào việc sản xuất mác thép yêu cầu và tiến hành thử nghiệm; chỉ sau đó các điều khoản giao hàng chi tiết mới được thỏa thuận. Cách tiếp cận này chưa rõ ràng và không phù hợp với mọi người mua.
Chính sách từ phía cầu: Mảnh ghép còn thiếu của thị trường
Nhìn chung, thị trường hiện thiếu các cuộc thảo luận về những chính sách cần thiết để kích thích nhu cầu tiêu thụ thép "xanh". Trong khi đó, các biện pháp từ phía cung đã được ban hành, bao gồm Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), hạn ngạch nhập khẩu và trợ cấp cho các dự án khử carbon. Sự mất cân đối này cản trở sự hình thành của thị trường thép "xanh".
Rõ ràng, các chính sách nhằm kích cầu cần bao gồm cả các quy định mang tính hạn chế lẫn các ưu đãi khuyến khích người mua sử dụng thép carbon thấp. Một số biện pháp thúc đẩy từ phía cầu đang dần xuất hiện, chẳng hạn như việc áp dụng tiêu chuẩn sử dụng thép carbon thấp trong hoạt động mua sắm công. CBAM cũng có thể góp phần thúc đẩy nhu cầu thép carbon thấp, đặc biệt nếu phạm vi áp dụng được mở rộng sang các sản phẩm hạ nguồn có chứa thép như ô tô và thiết bị máy móc. Các sản phẩm có hàm lượng carbon cao sẽ gia tăng chi phí, tạo động lực cho các nhà chế tạo tìm kiếm nguồn cung thép carbon thấp từ các nhà sản xuất Châu Âu, đồng thời chuyển phần chi phí phát sinh này vào giá thành sản phẩm hoàn thiện.
Mặc dù vậy, các sáng kiến hiện tại vẫn còn rời rạc và chưa đưa ra lời giải toàn diện cho bài toán cốt lõi về việc làm thế nào để tạo ra nhu cầu tiêu thụ thép carbon thấp. Các biên bản ghi nhớ tự nguyện và thỏa thuận dài hạn tự thân chúng chưa đủ để thiết lập một thị trường hoàn chỉnh. Cần phải duy trì đối thoại với người mua để xác định các công cụ còn thiếu và yếu tố nào có thể gia tăng mức tiêu thụ thép "xanh". Nếu các cơ chế hiệu quả được phát triển để khuyến khích người mua tích hợp thép carbon thấp vào chuỗi cung ứng của họ, các dự án khử carbon có thể tiến triển nhanh chóng hơn, chuyển dịch từ các sáng kiến phụ thuộc vào trợ cấp sang các giải pháp thị trường khả thi về mặt thương mại.
Nguồn tin: Satthep.net
