Các nỗ lực ngoại giao nhằm mở cửa trở lại tuyến hàng hải qua eo biển Hormuz dường như ngày càng phụ thuộc vào sự hiểu biết lẫn nhau giữa Iran và Oman về việc quản lý các tuyến vận tải ra vào Vịnh Trung Đông. Tuy nhiên, chính quyền của Tổng thống Donald Trump sẽ phải tán thành thỏa thuận này và đưa ra các nhượng bộ bổ sung cho Tehran để đảm bảo dòng chảy dầu thô, các sản phẩm lọc dầu và LNG từ các nhà sản xuất trong khu vực diễn ra liên tục.

Iran và Oman sắp đưa ra một tuyên bố chung xác định rõ "tọa độ địa lý" của một tuyến quá cảnh an toàn đi qua Hormuz, bộ ngoại giao Iran cho biết hôm 5 tháng 8. Tehran cũng đang yêu cầu Mỹ dỡ bỏ phong tỏa và đưa ra các nhượng bộ khác từ Washington — thỏa thuận với Oman "nếu đứng một mình sẽ không làm cho Hormuz an toàn cho quá cảnh", bộ ngoại giao Iran cho biết.

Sự thấu hiểu giữa Iran và Oman có thể cung cấp vỏ bọc ngoại giao đầy đủ để ông Trump tuân thủ các điều khoản của thỏa thuận mà chính quyền của ông đã ký với Iran vào tháng 6 và gác lại một tháng sau đó. Ông Trump và các quan chức chính quyền khác có thể đã ám chỉ đến cuộc đối thoại giữa Iran và Oman khi họ bắt đầu đề cập vào ngày 2 tháng 8 về các cuộc đàm phán đang diễn ra với Iran mà họ cho biết sẽ dẫn đến việc mở cửa trở lại Hormuz — "rất sớm", ông Trump cho biết vào ngày 6 tháng 8.

Chi tiết về các cuộc đàm phán với Oman mà bộ ngoại giao Iran chia sẻ tuần trước cho thấy Tehran đang kiên quyết đòi kiểm soát hoàn toàn các tàu đi vào Vịnh Trung Đông và ít nhất là kiểm soát một phần các tuyến đường thoát qua đường thủy này. Sự sắp xếp đó sẽ không đáp ứng được nguyên tắc tự do hàng hải và quá cảnh không hạn chế qua đường thủy mà các chính phủ Mỹ, châu Âu và Vịnh Trung Đông cho biết họ rất mong muốn khôi phục, và vấp phải sự lo ngại từ các tổ chức vận tải biển quốc tế trong bức thư ngỏ gửi Liên Hợp Quốc trong tuần này.

"Khi các cuộc thảo luận về an ninh khu vực và giải quyết xung đột diễn ra, chúng ta phải đảm bảo rằng các quyền tự do hàng hải được quốc tế công nhận không bị tổn hại hoặc bị sử dụng như một phần của các cuộc đàm phán chính trị rộng lớn hơn," bức thư nêu rõ, với các bên ký tên bao gồm Phòng Vận tải Quốc tế, Hội đồng Vận tải Thế giới, Intertanko, Intercargo, Bimco và Hiệp hội Chủ tàu Cộng đồng Châu Âu. "Chúng tôi sẵn sàng hợp tác... để đảm bảo rằng các nguyên tắc pháp lý lâu đời chi phối các eo biển quốc tế, được bảo vệ theo luật pháp quốc tế... không bị làm suy yếu hoặc thay đổi."

Tiếp xúc phía Nam

Việc ông Trump gần đây quay sang ngoại giao có thể phản ánh kết luận rằng Hormuz không thể được mở cửa trở lại bằng biện pháp quân sự. Các tàu quá cảnh qua Hormuz chủ yếu sử dụng các làn phía bắc do Iran ưu chuộng kể từ giữa tháng 7. Iran đã định kỳ tấn công các tàu di chuyển qua tuyến đường phía nam ven bờ biển Oman, nơi về lý thuyết được bảo vệ bởi lực lượng hải quân và không quân Mỹ đồn trú trong khu vực. Lầu Năm Góc khẳng định rằng tuyến phía nam vẫn mở cửa cho hàng hải mặc dù các con số mà họ dẫn ra về các chuyến quá cảnh được Mỹ hỗ trợ — trung bình 17 tàu một ngày trong tháng 6-tháng 7 — thấp hơn nhiều so với mức trước chiến tranh là hơn 100 tàu mỗi ngày.

Nhưng việc tán thành một thỏa thuận để Tehran kiểm soát eo biển và dành các nhượng bộ bổ sung cho Tehran — dỡ bỏ phong tỏa, cấp lại các miễn trừ trừng phạt dầu thô và hồi hương các quỹ bị đóng băng của Iran — sẽ là một điều gây lúng túng cho Nhà Trắng, và có lẽ sẽ thúc đẩy chính quyền một lần nữa cân nhắc các biện pháp quân sự để phá vỡ sự kiểm soát của Tehran đối với dòng năng lượng khu vực. Ngay cả những khoảng thời gian tương đối yên tĩnh ở Vịnh Trung Đông cũng có thể dẫn đến sự phục hồi xuất khẩu, đặc biệt là dầu thô vẫn bị mắc kẹt trên các tàu chở dầu trong thời gian gián đoạn. Nhưng sản lượng có thể sẽ phục hồi chậm hơn khi các nhà sản xuất đánh giá rủi ro của một chu kỳ bạo lực khác trong khu vực.

Nguồn tin: Satthep.net