Tehran vẫn duy trì quyền kiểm soát eo biển Hormuz và Tổng thống Donald Trump đe dọa phong tỏa hải quân đối với một số ít tàu thuyền đi qua tuyến đường thủy này, sau vòng đàm phán Mỹ-Iran không thành công tại Islamabad, Pakistan, vào cuối tuần qua.

Các quan chức cấp cao của Mỹ và Iran đã gặp mặt trực tiếp lần đầu tiên sau gần một thập kỷ, nhưng các cuộc đàm phán kéo dài gần 21 giờ đã không mang lại kết quả nào. Phó tổng thống Mỹ JD Vance, người dẫn đầu phái đoàn Mỹ, đổ lỗi cho việc thiếu thỏa thuận là do Iran không muốn từ bỏ tham vọng phát triển vũ khí hạt nhân, điều mà Tehran phủ nhận.

Hôm Chủ nhật, Trump đe dọa sẽ thiết lập một cuộc phong tỏa hải quân của Mỹ đối với eo biển Hormuz, ngăn chặn việc đi qua của các tàu đã được Iran cho phép và chặn bắt bất kỳ tàu nào trên vùng biển quốc tế đã trả phí để rời khỏi Vịnh Trung Đông.

Riêng biệt, ngày 11/4, Mỹ đã quyết định không gia hạn miễn trừ trừng phạt cho phép mua dầu thô của Nga được lưu trữ trên các tàu nổi, một quyết định có thể làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu hụt nguồn cung dầu toàn cầu.

Ngày 7/4, Mỹ đã tạm dừng các cuộc tấn công vào Iran trong vòng hai tuần và cho biết họ hy vọng Tehran sẽ mở lại eo biển Hormuz.

Tuy nhiên, tuyến đường thủy này vẫn nằm dưới sự kiểm soát của Iran, và một vài tàu đã đi qua dường như đã trả một khoản phí không chính thức cho Tehran được cho là tương đương với 1 usd/thùng đối với tàu chở dầu thô hoặc đã có những thỏa thuận khác với chính phủ Iran. Ít nhất hai tàu chở dầu thô cỡ lớn (VLCC) của Trung Quốc dường như đã đi qua eo biển Hormuz vào Chủ nhật.

Mỹ cũng cáo buộc Iran đặt thủy lôi ở ít nhất một số khu vực của eo biển. Tehran khẳng định đã cảnh báo hai tàu chiến Mỹ không được đi qua eo biển Hormuz và những nỗ lực tiếp theo sẽ dẫn đến phản ứng quân sự từ phía Iran. Iran cũng cho biết sẽ đáp trả việc Mỹ phong tỏa eo biển Hormuz bằng cách khuyến khích lực lượng Houthi ở Yemen nối lại các cuộc tấn công tại eo biển Bab al-Mandeb, nối Biển Đỏ với Ấn Độ Dương, theo hãng thông tấn Tasnim của Iran, có liên hệ với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC).

Cả Iran và Mỹ đều không loại trừ khả năng đàm phán thêm, và việc Iran sẵn sàng đàm phán trực tiếp với Mỹ mang lại hy vọng về một kết quả đàm phán. Thỏa thuận ngừng bắn trên danh nghĩa có hiệu lực đến ngày 21/4 và có thể được gia hạn.

Tuy nhiên, hai bên vẫn còn cách xa nhau, và Tehran và Washington dường như đều tin rằng mình có lợi thế hơn bên kia. Iran ưu tiên thảo luận về việc dỡ bỏ lệnh trừng phạt và trả lại các tài sản bị đóng băng, ngoài việc chính thức hóa quyền kiểm soát của mình đối với tuyến đường thủy mà theo luật hàng hải quốc tế phải được tự do lưu thông.

Việc Mỹ tiếp tục nhấn mạnh vào việc giải quyết chương trình hạt nhân của Iran trước tiên đã ngăn cản việc đạt được kết quả ngay lập tức từ các cuộc đàm phán. Không rõ liệu vấn đề hạt nhân của Iran đã được thảo luận một cách thấu đáo hay chưa. Mặc dù ông Vance đã đưa theo các cố vấn an ninh quốc gia của mình, nhưng không có đại diện nào từ cơ quan giám sát hạt nhân của Liên Hợp Quốc là IAEA, cơ quan đã cung cấp chuyên môn kỹ thuật về chương trình hạt nhân của Iran trong vòng đàm phán trước đó giữa Mỹ và Iran.

Israel, quốc gia không tham gia đàm phán, cũng vẫn giữ khả năng ảnh hưởng đến tiến trình quan hệ Mỹ-Iran trong tương lai bằng cách tiến hành các hoạt động quân sự ở Lebanon và các nơi khác ở Trung Đông. Các cuộc đàm phán Mỹ-Iran cũng loại trừ các quốc gia vùng Vịnh Trung Đông, mặc dù nền kinh tế của họ phụ thuộc rất nhiều vào quyền tự do hàng hải qua eo biển Hormuz.

Nguồn tin: satthep.net